Uitsluiten van de Moslimbroeders getuigt niet van realiteitszin, maar van naïviteit

 “De Moslimsbroeders willen geen vrijheid maar sharia” stelt Hala Naoum Nehme 14 februari in de Volkskrant, om vervolgens een felle aanval te doen op de Midden-Oostendeskundigen Hendriks en Peters. Daarmee schaart zij zich in een koor van cynische commentatoren. Jan Jaap van Oosterzee en Evert-Jan Grit reageerden 23 februari in het Nederlands Dagblad

Een duidelijk idee waar zo’n cynisch commentaar toe moet leiden geven de cynische commentatoren niet, maar het zijn dit soort redenaties die de zichzelf gematigd noemde dictators in het Midden-Oosten ondersteund hebben. De cynici beroepen zich er al snel op dat zij realistisch zijn, en degenen die de dialoog met de islamitische beweging zoeken naïef.

Er is geen reden voor naïviteit. Niet over de intenties van de Moslimbroeders, noch over de toekomst van Egypte. Vanaf het Tahrir-plein loopt geen rechte weg naar een liberale democratie in een vreedzaam Egypte. Heftige veranderingsprocessen gaan vaak gepaard met geweld. Terugval in dictatuur is nooit uit te sluiten. De enige echte garantie is een teleurstelling onder Egyptenaren over een jaar over alles wat niet bereikt is. Dat de Moslimbroederschap mede een oorzaak is van die teleurstelling is ook niet uit te sluiten. Maar in feite weet niemand wat de Moslimbroederschap gaat doen.

Ten eerste weten wij in Europa het niet omdat we veel te weinig in gesprek zijn geweest met de Broederschap. Alleen een doodenkele journalist of wetenschapper heeft contact. Kamerleden en ministers die naar de regio reizen, zoeken wel de seculiere mensenrechtenorganisaties op, maar niet de islamisten. Hamas, de belangrijkste medestander van de broederschap, wordt helemaal gemeden. Organisaties voor internationale samenwerking werken nauwelijks met hen. We moeten het daarom doen met oude verklaringen, schimmige websites, en broodje-aap-verhalen over de Moslimbroederschap.

Ten tweede weten wij niet wat de Moslimbroederschap gaat doen omdat zij het zelf nog helemaal niet weet. De opstanden worden niet door hen geleid. Ze werden er eerder door overvallen. Als radicale oppositiebeweging hebben ze decennia lang een ideologisch verhaal kunnen houden. Vanuit de oppositie klinkt “Islam is de oplossing” en “sharia”  aantrekkelijk. Macht en regeringsverantwoordelijkheid gaat toch over banen, voedsel en toegang tot internet. De tegenspraak die klinkt uit de verschillende uitlatingen van Moslimbroeders is geen blijk van een complot om de rest van de wereld in de luren te leggen. Het is juist een blijk van twijfel, verwarring, of beter nog intern debat.

Een twijfelende en verwarde Moslimbroederschap is juist interessant. IKV Pax Christi deed zelf ervaring op in Marokko met debat tussen de islamistische beweging en de seculiere mensenrechtenbeweging.. De islamistische beweging is groot, maar verdeeld tussen een  parlementaire en een buitenparlementaire stroming. Zij  realiseerde zich niet in staat te zijn de macht van de koning effectief uit te dagen, en zocht naar haar politieke rol. De seculiere  groepen werden afgeschrikt door de akelige ideeën over vrouwenrechten, maar herkenden ook dat de islamisten nauw in contact stonden met de armen en zich hard maakten tegen corruptie. Dat schiep ruimte voor een betekenisvol debat. Ook essentiële thema’s als de universaliteit van mensenrechten, familierecht en rechten van vrouwen, de rol van het onderwijs, de plaats van de minderheden kwamen daarin aan de orde. De islamistische leiders schetsen zelf hoe dit debat en dialoog er aan bijdroeg om hun ideeën te ontwikkelen van een ideologisch betoog voor de sharia, naar een discours van recht.

Minder succesvolle ervaringen deden we op met Hamas in de Palestijnse gebieden, het radicaal ideologische discours heeft binnen Hamas geheel de overhand gekregen. Maar toen Hamas in 2006, ook tot hun eigen verrassing, de verkiezingen won, werd zij er mee geconfronteerd dat ‘sharia’ en ‘jihad’ vertaald moesten worden in ‘werk’, ‘brood’, ‘elektriciteit’. Of Hamas gematigder was geworden kan niemand garanderen. De internationale boycot heeft er niet bij geholpen. Helderheid eisen van een islamitische beweging in twijfel leidt tot ideologische uitspraken. Nuttiger was het geweest de twijfel nog een tijd te voeden en Hamas te laten worstelen met praktische vragen van ‘brood’ en ‘elektriciteit’.

Het zou naïef zijn om te denken dat er een politieke toekomst voor Egypte denkbaar is zonder de Moslimbroederschap, net zoals Hamas niet weggewenst kan worden uit Palestina of de islamistische beweging uit Marokko. Het zou erg onverstandig zijn nu het gesprek te mijden met de Broederschap, dan komen we er nooit achter waar zij over twijfelen. Het getuigt van realiteitszin om het gesprek te zoeken met de islamistische beweging en twijfel ruimte te geven.

Advertenties

Over Jan Jaap van Oosterzee

Adviseur beleid en public affairs Midden Oosten en Kaukasus bij IKV Pax Christi.
Dit bericht werd geplaatst in Arabische Wereld, Egypte, Nassama. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s