Verantwoordelijkheid tot bescherming van burgers in Libië

Deze tekst verstuurden we 16 maart in de middag aan de Tweede Kamer:  IKV Pax Christi vindt dat de Nederlandse regering binnen Europa moet pleiten voor een gezamenlijk optreden om burgers te beschermen en verder moet kijken dan de optie van een no-fly zone alleen. Wat gaat er gebeuren met de burgers in de Libische stad Benghazi, de basis van de opstand tegen dictator Khadaffi? Wat gaat Nederland en Europa doen om burgers te beschermen tegen de dreiging van grootschalige mensenrechtenschendingen door bombardementen en represailles? De G8 is het niet eens geworden over een vliegverbod ofwel “no-fly zone”. Krijgen de opstandelingen gelijk als zij nu uitroepen dat de internationale gemeenschap hen in de steek heeft gelaten? Moeten we niet ook verder kijken dan een no-fly zone.

De Nederlandse regering moet zich inspannen om op alle mogelijke manieren de internationale druk op het regime van Khadaffi mede mogelijk te maken en de verantwoordelijkheid tot bescherming van burgers in Libië serieus te nemen. Daar kan een no-fly zone, mits met toereikend internationaal mandaat, een rol bij spelen. Terecht houdt ook de Nederlandse regering daar aan vast. Een tweede voorwaarde is dat een no-fly zone ook daadwerkelijk kan leiden tot het voorkomen van grootschalige mensenrechtenschendingen. Militaire deskundigen zouden moeten kunnen beoordelen of een no-fly zone ook effectief zou kunnen zijn. Dreiging met een vliegverbod heeft echter ook een politieke kant en zou Khadaffi kunnen dwingen tot terughoudendheid of onderhandelingen. Dan moet de internationale gemeenschap echter wel bereid zijn het verbod ook militair af te dwingen als dreiging alleen onvoldoende is. Het is zelfs niet uit te sluiten dat een no-fly zone uiteindelijk leidt tot een verdergaand militair optreden om mensen te beschermen.

De opstand in Libië heeft in korte tijd het karakter van een burgeroorlog gekregen. Na aanvankelijk succes worden de opstandelingen tegen het regime van Khadaffi nu overrompeld door de troepen die aan hem loyaal zijn gebleven. Vanuit de heroverde steden in het midden van het land bereiken ons, slecht controleerbare, berichten van terreur tegen de bevolking. Vanuit Benghazi worden inmiddels bombardementen door de luchtmacht van Khadaffi gemeld. De dreigende taal die Khadaffi, zijn zoons en zijn generaals uitslaan doet het ergste vermoeden voor burgers en opstandelingen als Benghazi heroverd zou worden. De vergelijking van de opstandelingen met ratten en dreiging met uitroeiing doen vermoeden dat een nederlaag van de opstandelingen in Benghazi zou kunnen leiden tot een bloedbad en een nog grotere stroom van vluchtelingen naar de Egyptische grens toe.

Voor de internationale gemeenschap blijft de verantwoordelijkheid bestaan (responsibility to protect, R2P) burgers in Libië te beschermen tegen grootschalige mensenrechtenschendingen door het regime. De Arabische Liga heeft zich uitgesproken voor een no-fly zone boven Libië. Dat is toe te juichen, hierbij maken de andere Arabische regeringen duidelijk dat er ook wat hen betreft een grens is aan repressie. Maar de Arabische liga heeft zelf geen capaciteit het uit te voeren. Het is te betreuren dat de Europese Unie zich niet meer eensgezind heeft kunnen uitlaten. Terwijl Frankrijk voorop loopt in het aangaan van betrekkingen met de voorlopige regering in Benghazi en het pleiten voor een vliegverbod, hebben Duitsland en zuidelijke Europese landen zich daar tegen verzet. De Verenigde Staten stellen zich, begrijpelijkerwijs, terughoudend op, maar zullen een besluit tot een no-fly zone zeker steunen en mee uitvoeren. Maar zelfs als de Veiligheidsraad tot een dergelijk besluit zou komen is het de vraag of het nog uitvoerbaar en misschien niet al te laat is.

Maar tegelijkertijd moet gekeken worden naar de andere mogelijkheden die er zijn die kunnen bijdragen aan de bescherming van burgers, en waar mogelijk internationale steun voor bestaat. Politieke druk, bevriezen van tegoeden en dreiging met strafvervolging tegen Khadaffi en zijn zoons en tegen de verantwoordelijke militairen kan er aan bijdragen Khadaffi te bewegen tot onderhandelingen of garanties voor de veiligheid van burgers. Aangezien veel van de tegoeden in diverse Europese landen zijn ondergebracht is het essentieel dat Europa daarin gemeenschappelijk optrekt. Nederland heeft al noodzakelijke stappen genomen, maar zou daar ook bij andere Europese landen op aan moeten dringen en navragen of zij al even ver zijn.

Strafvervolging begint met deugdelijk onderzoek naar de ernst van schendingen van mensenrechten. Op dit moment zijn veel berichten over geweld tegen burgers oncontroleerbaar, maar het is wel zaak om nu al te beginnen met gedegen documentatie. Nederland zou er op aan moeten dringen dat nu al het Internationaal Strafhof een onderzoek naar eventuele vervolging van Khadaffi en zijn militairen start en dat ook publiekelijk bekend maakt. Daarmee wordt ook aan Khadaffi duidelijk gemaakt dat de kans op strafvervolging serieus is. Juist hieraan zou de Europese Unie een financiële bijdrage kunnen leveren.

Tot slot valt te vrezen dat herovering van Benghazi zal leiden tot een bloedbad en grote stromen vluchtelingen. Burgers en opstandelingen zitten dan letterlijk als ratten in de val. Onderzocht zou moeten worden of in dat geval een veilige aftocht naar Egypte en opvang van een te verwachten nog grotere stroom vluchtelingen daar kan worden voorbereid. De internationale gemeenschap mag het probleem van vluchtelingen niet alleen aan de buurlanden Egypte en Tunesië overlaten. Ook hierin is weer gemeenschappelijk optreden van Europa geboden.

Dat laatste zou het bijkomende gunstige effect hebben dat burgers in de Arabische landen er van overtuigd worden dat Europa echt een bondgenoot is als het gaat om het bereiken van een veilig en menswaardig bestaan. Na de aarzelende en zwalkende koers van Europa tot nu is het nog steeds niet te laat om daar eensgezind voor op te komen.

Advertenties

Over Jan Jaap van Oosterzee

Adviseur beleid en public affairs Midden Oosten en Kaukasus bij IKV Pax Christi.
Dit bericht werd geplaatst in Libie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s