Democratie doceren of leren?

De afgelopen dagen was ik op stap met tien activisten uit Arabische landen. Wat een voorrecht om hun enthousiasme, inspiratie maar ook hun zorgen te mogen delen. Maandag in een seminar in Amsterdam, dinsdag bij Buitenlandse Zaken en Tweede Kamer, woensdag in Brussel. Mijn absolute held was Basem, een jonge activist uit Egypte.

Met een enorme glimlach vertelde Basem hoe hij en zijn vrienden op 24 januari bezig was de demonstratie te organiseren. Geen idee hoe groot het zou worden, misschien een paar duizend mensen. Op de 25ste waren het er twee miljoen. De dagen erop zaten tienduizenden jongeren, als ze niet op het Tahrirplein stonden, thuis achter hun computer om te volgen wat er gebeurde. Toen sloot het regime internet en mobiele telefoon af, in een poging om onderlinge communicatie onmogelijk te maken. Tja, toen moesten ze wel de straat op om te weten wat er gebeurde. Ze haddden geen demonstratie maar een revolutie georganiseerd.

Basem is alles behalve naief. Met dezelfde glimlach kan hij vertellen hoe analisten na de val van Ben Ali in Tunesië wisten te vertellen dat zoiets nooit in Egypte zou kunnen gebeuren. “It was a good analysis, except that they were totally wrong”. Even scherp, maar dit keer bloedserieus, analyseert hij welke uitdagingen Egypte nog voor zich heeft en hoe het nog erg slecht af kan lopen.

Ik denk dat Basem er helemaal niet op zit te wachten om als held beschouwd te worden. Over de revolutie in Egypte: “It was a revolution without leaders, but with a leading idea”. Hier in Nederland is vaak gezegd dat het een van de zwaktes van de revolutie was dat zij geen leiders had, geen Nelson mandela of Vaclav Havel. Maar misschien lukte het wel juist omdat het een revolutie zonder leiders maar met een leidend idee was. Dat staat dan wel haaks op de heersende opvatting over democratie met massamedia in het Westen waarin het juist lijkt dat personen belangrijker worden dan ideeën. Maar staat eigenlijk niet alles wat er in Egypte en Tunesië gebeurde haaks op gangbare opvattingen van de laatste jaren.

Misschien zijn Basem en zijn medestanders wel bezig de democratie en burgerschap opnieuw uit te vinden. Een democratie met een leidend idee in plaats van een mediocratie rond persoonlijkheden. Eén waar sociale media net zo zeer een vorm van organisatie zijn als politieke partijen. Waar menselijke waardigheid een leidend principe is. Eigenlijk wordt bij iedere nieuwe golf van democratisering in de wereld de democratie opnieuw uitgevonden, en ontwikkelt het hele concept van democratie. Democratie is al lang geen systeem meer dat zich beperkt tot rijke Westerse landen.

In drie dagen hebben we een paar honderd mensen langs zien komen in Nederland en Brussel vool belangstelling en geraakt door het enthousiasme en de moed van onze gasten. Kamerleden, ambtenaren, wetenschappers, journalisten, beroeps-ngo-ers (zoals ik zelf) en studenten. Ik ben nog steeds verwonderd over zoveel belangstelling voor de Arabische wereld, behalve voor Palestina heb ik dat in jaren niet gezien. Maar verbaasd ben ik wel steeds als ik mensen hoor praten over wat “wij” aan “hen” kunnen bieden: het idee dat wij aan Basem en onze andere gasten, en hun medestanders democratie en burgerschap zouden moeten doceren.  “Het is prachtig dat zij hun dictator hebben kunnen wegjagen, maar Egyptenaren hebben natuurlijk geen ervaring met democratie, wij kunnen hen daar bij helpen.” En dan wordt 1989 weer van stal gehaald. 

Als het waar is dat Basem en zijn medestanders in Egypte de democratie opnieuw aan het uitvinden zijn, dan moeten wij uit het Westen maar onze uiterste best doen om daar bij te horen, om mee democratie en burgerschap opnieuw uit te vinden. Zo geweldig gaat het niet met onze democratie, met de ficatie op persoonlijkheden, op incidenten, op angsten voor buitenlanders, globaliseren en weet ik wat niet meer. Zo fantastisch zijn onze modellen en ervaringen niet. Het burgerschap van de Tunesiërs die honderduizenden vluchtelingen uit Libië opvangen; de spontane enthousiaste democratie van de Egyptenaren op het Tahrirplein; de onvoorstelbare moed van de burgers in Syrië en Bahrein. Dat alles hebben we in Europa al lang niet meer gezien. Natuurlijk is het Tahrirplein een soort utopische situatie geweest, een mate van eensgezindheid en enthousiasme die zich niet snel laat herhalen. Moslims en christenen samen biddend, jongeren, ouderen, armen en rijken, seculieren en islamisten, vrouwen en mannen, met één gedeeld leidend idee: waardigheid. Maar het Tahrirplein is ook een soort moreel kompas: dit is waar mensen toe in staat zijn als het moet, als het er echt op aan komt.

Wat de revoluties van Tunesië en Egypte deed slagen is juist wat we hier zo missen: een leidend idee. Dacht iemand nu nog dat Basem van ons moet leren wat democratie en burgerschap is?

Advertenties

Over Jan Jaap van Oosterzee

Adviseur beleid en public affairs Midden Oosten en Kaukasus bij IKV Pax Christi.
Dit bericht werd geplaatst in Arabische Wereld, Nassama. Bookmark de permalink .

Een reactie op Democratie doceren of leren?

  1. Jonas zegt:

    Een jonge democratische beweging ziet er uiteraard altijd sexy uit als je deze door de ogen van een vastgeroeste democratische staat bekijkt. Maar is het nu juist ook niet zo in het westen dat onze democratische waarden al zover verankerd zijn, en zozeer leitmotiv in iedere politieke wending, dat ons slechts rest de verschillen te accentueren door in te gaan op incidenten, en personen, omdat iedereen de achterliggende waarden accepteert?
    Geef je in je post hier dan niet slechts het verschil aan tussen het begin van democratische wending en de uitgekristalliseerde democratische samenleving?
    Dus niet zozeer een fundamenteel verschil.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s