Over “de” christenen in Egypte

“De” christenen in Egypte blijken al net zo min te bestaan als “de” christen in Syrië. Sectarisch geweld dreigt verder te escaleren in Egypte. Maar wie echt wil opkomen voor de positie van christenen moet wel naar de nuances durven te kijken. Christenen alleen maar als willoze en onschuldige slachtoffers zien gaat ze niet helpen.

Een paar keer zijn we nu bij de demonstratie van Koptische christenen voor het TV-gebouw in Cairo geweest. Mensnen zijn aangeslagen, boos en bang voor het geweld dat hen de laatste weken getroffen heeft. Eerst rellen om twee kerken in Imbaba, een achterbuurt van Cairo, daarna een nachtelijke aanval op de demonstratie waarbij twee mensen omkwamen. Zie daarover ook mijn eerdere blog.

Maar we spreken ook anderen. Een grote christelijke ontwikkelingsorganisatie, CEOSS, een christelijke advocate, jonge aanstormende politici die de demonstraties georganiseerd hebben. Het beeld wat we daarvan overhouden is wel wat genuanceerder. Niemand van deze mensen doet aan “blaming the victim”, niemand ontkent het gevaar van sectarisch geweld, meestal nummer één of twee in hun top vijf van uitdagingen en problemen voor Egypte. Maar simplisme is niet op zijn plaats als je echt naar de positie van christenen en het sectarisch geweld wilt kijken.

Juist de christenen die we spreken buiten de demonstratie blijken gemengde gevoelens te hebben over de groep die er staat te demonstreren. “Er is geen plan, dit gaat nergens toe leiden” zeggen mensen van de ontwikkelingsorganisatie CEOSS. De advocate vindt het een voor beeld van christelijk sectarisme, opgesloten zijn in de eigen kring. Haar moslim collega’s merken daar direct bij op dat ook moslims in Egypte sectarisch denken. Wat zij nastreven is een civiele staat, het woord seculier wordt zorgvuldig vermeden, waar christenen als burger participeren, niet als aparte afgezonderde groep. Vooral de Koptisch orthodoxe kerk heeft er altijd voor gekozen een eigen gesloten gemeenschap te blijven. De advocate vertelt hoe haar neefjes en nichtjes opgevoed worden met een beeld van moslims als onmensen.

Geruchten zijn er volop. Allereerst over de aanleiding voor de rellen. Steeds weer keert het verhaal terug dat een christelijke vrouw zich tot de islam bekeert heeft en vastgehouden wordt in een kerk, en moslims haar daarna willen bevrijden. Het verhaal is minder onwaar dan bij ons wel gedacht wordt. In de Koptisch orthodoxe kerk is scheiding niet toegestaan. Als de vrouw tot de islam bekeert valt ze echter niet meer onder het Koptisch familierecht (dat is hier gebonden aan het geloof van mensen) en wordt het huwelijk ontbonden verklaart. Voor christelijke vrouwen in een slecht huwelijk is dat de enige uitweg vaak. De eigen gemeenschap reageert daar allerminst positief op. Volgense de christelijke advocate die wij spraken zijn veel van dit soort vrouwen, en meisjes die op een moslim verliefd werden, verdwenen, waarschijnlijk door eigen familie omgebracht. Eerwraak is hier niet voorbehouden aan moslims. Geloofsvrijheid staat niet op zichzelf, zo blijkt maar weer, een betere positie van vrouwen zou al een andere situatie geven.

Dan wie er eigenlijk verantwoordelijk is voor het geweld tegen christenen. De demonstranten bij het TV station weten het zeker “de Salafisten, ze droegen baarden”. Journalisten die er ook bij waren hebben een ander verhaal, geen baarden gezien, mogelijk mensen betrokken bij het oude regime of de veiligheidsdienst. Een van hen weet zeker dat het leger er meer van weet. Ook duikt het verhaal op dat de rel bij het TV station, die twee mensen het leven kostte, begon met een ruzie met mensen uit de buurt die er van baalden dat al een week er geen verkeer meer langs kon door de demonstratie. Er zijn altijd verhalen van moslim buren die helpen kerken te beschermen, maar meer van buurtgenoten die niets doen, geen vinger uitsteken. De mensen van CEOSS houden iedere speculatie af “we weten het niet, niemand weet het, speculeren heeft geen zin”. Wel duidelijk is dat het leger weinig deed om demonstranten te beschermen. Politie functioneert nauwelijks meer in Egypte, regelt vooral het verkeer.

Onze gesprekspartners buiten de demonstraties zijn het er over eens dat het sectarisme binnen de christelijke gemeenschap, en dan vooral binnen de Koptisch orthodoxe kerk, minder in de veel kleinere protestante en katholieke kerken, bijdraagt aan het probleem van sectarische verdeeldheid en geweld. De advocate wijst er op dat ook het Westen daar aan bijdraagt, bij voorbeeld door positieve discriminatie bij het verstrekken van visa, of het benaderen van de christenen als één groep. Geweld tegen christenen kan er toe leiden dat mensen zich nog meer in die eigen groep gaan terugtrekken, die biedt immers nog enige bescherming. Maar dat is juist wat ze niet zou willen, “de mensen moeten juist de kerken uit, de samenleving in, burgers worden”. En ook voor CEOSS is burgerschap in een civiele staat de enige uitweg. De enige weg uit het sectarisch probleem is een weg naar voren.

Ik ben bezorgd over de reacties uit het Westen. Seculiere organisaties en politici uit het Westen blijken liever met andere onderwerpen aan de slag te gaan. Kiezerseducatie, partijen helpen vormen, nieuwe media, en zo voort. Allemaal belangrijk, en zeker in Egypte na de revolutie moet zo ongeveer alles tegelijk gebeuren. Maar als sectarisch geweld inderdaad nummer één of twee is in de grote uitdagingen van Egypte lijkt me dat toch wat kortzichtig. Intussen springen de ChristenUnie en de PVV bij ons op het onderwerp. De laatste om nogmaals het ultime kwaad van de islam aan te tonen, iets waarvoor ze in de ingezondenbrievenrubrieken bij Trouw veel bijval krijgen. De eerste om nogmaals de exclusieviteit van christenen te benadrukken. Het beeld is al snel “christenen zijn onschuildig en worden langzaam uitgemoord”. Onze minister van Buitenlandse Zaken heeft in het nieuwe mensenrechtenbeleidsdocument geloofsvrijheid als een van de prioriteiten benoemt. Het is te vrezen dat dat alleen over geloofsvrijheid van christenen en andere minderheden in islamitische landen zal gaan. En dat de nadruk zal liggen op minderhedenrechten, en niet op burgerschap. Als ik onze gesprekspartners goed begrijp gaat dat ze niet helpen, dat jaagt de christenen alleen maar meer hun eigen gemeenschap in.

Als christenen een toekomst moeten hebben in Egypte, en ik neem toch aan dat ook de ChristenUnie dat wil, is dat als een gemeenschap naast de islamitische meerderheid. Ieder idee dat we vanuit het Westen chistenen als aparte groep zouden kunnen beschermen is een illusie en draagt uiteindelijk alleen maar bij aan het probleem.

Advertenties

Over Jan Jaap van Oosterzee

Adviseur beleid en public affairs Midden Oosten en Kaukasus bij IKV Pax Christi.
Dit bericht werd geplaatst in Egypte. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s